بنابراين انسان كامل كتابى است كه تمام كتاب‌هاى الهى و كونى را جامع و فراگير است ، و همان‌گونه كه درباره حق‌تعالى گفتيم : علمش به ذاتش ، مستلزم علمش به تمام اشيا مىباشد ، و اين‌كه او تمام اشيا را از علمش به ذاتش مىداند ، همين‌طور درباره انسان كامل گوييم : علمش به ذات خودش ، مستلزم علمش به تمام اشيا مىباشد ، و تمام اشيا را از علمش به ذات خودش مىداند ، چون او از جهت اجمال و تفصيل تمام اشياست ، پس : « من عرف نفسه فقد عرف ربه - هركس خويش را شناخت خداى را شناخته است » و تمام اشيا را شناخته است . » بيان خودشناسى انسان و اينكه كتاب جامع كتب الهى و كونى است - از زبان امير المؤمنين على عليه السلام - بنابراين اى فرزند ! فكر و انديشه‌ات درباره خودت تو را كافى است ، چون چيزى از تو بيرون نيست ، چنان‌كه پيشواى عارفان على بن ابى طالب كرم اللّه وجه و رضى الله عنه فرمود : داروى تو در خودت است و نمىدانى و بيمارى تو از خودت است و نمىبينى تو پندارى كه جسم كوچكى هستى در صورتىكه جهان بزرگ در تو نهاده شده است تو وجود و نفس ( خود ) وجودى و آن‌چه كه به دست تو پديد مىآيد به شمار نمىآيد